Chuẩn Mực IFRS 5: Phân loại tài sản để bán & so sánh với VAS

Tập đoàn sản xuất A quyết định thoái vốn khỏi mảng dệt may, tập trung vào cốt lõi là chế biến thực phẩm. Một dây chuyền sản xuất trị giá 85 tỷ đồng theo sổ sách, đã được ban lãnh đạo phê duyệt kế hoạch bán, môi giới đang tìm kiếm người mua và giá chào bán đã được định. Câu hỏi đặt ra ngay lập tức với kế toán trưởng: Dây chuyền này vẫn nằm trong tài sản cố định và tiếp tục khấu hao, hay phải tách ra và xử lý theo quy định riêng? Và nếu tách ra, giá trị ghi nhận là bao nhiêu?

Đây chính xác là bài toán mà IFRS 5 được sinh ra để giải quyết nhằm đảm bảo nhà đầu tư có thể thấy ngay: “Phần nào của tập đoàn đang tạo ra giá trị và phần nào đang trong quá trình thoái lui?”

Chuẩn mực IFRS 5 (Tài sản dài hạn giữ để bán) là gì?

IFRS 5 (Non-current Assets Held for Sale and Discontinued Operations) là chuẩn mực quốc tế do IASB ban hành tháng 3/2004, có hiệu lực từ 1/1/2005. Chuẩn mực này điều chỉnh 2 vấn đề kế toán liên quan mật thiết: kế toán cho các tài sản dài hạn riêng lẻ (hoặc nhóm tài sản thanh lý) đang chờ bán; và trình bày kết quả của các hoạt động kinh doanh đã bị chấm dứt hoặc đang được thanh lý.

Nguyên tắc cốt lõi của IFRS 5:

Tài sản dài hạn (hoặc nhóm tài sản thanh lý) nắm giữ để bán: (1) Không được khấu hao; (2) Phải được đo lường theo giá trị thấp hơn giữa giá trị ghi sổ và Giá trị hợp lý trừ chi phí bán (FVLCTS); (3) Phải được trình bày tách biệt trong mục tài sản ngắn hạn trên Bảng cân đối kế toán.

Các tài sản bị loại trừ khỏi yêu cầu đo lường của IFRS 5 (dù vẫn phải trình bày tách biệt):

• Tài sản thuế hoãn lại – đo lường theo IAS 12.
• Tài sản tài chính trong phạm vi IFRS 9.
• Bất động sản đầu tư áp dụng mô hình giá trị hợp lý theo IAS 40.
• Tài sản sinh học theo mô hình giá trị hợp lý theo IAS 41.
• Hợp đồng bảo hiểm theo IFRS 17.
• Quyền lợi hợp đồng phát sinh từ hợp đồng lao động (IAS 19).

Đọc thêm: Danh sách 40 chuẩn mực IFRS

Điều kiện phân loại tài sản là “Nắm giữ để bán” (Held for Sale)

Một tài sản dài hạn (hoặc nhóm tài sản thanh lý) chỉ được phân loại là “Held for Sale” khi đáp ứng đồng thời cả 2 điều kiện tiên quyết:

Điều kiện A – Tài sản sẵn sàng để bán ngay (Available for immediate sale): Tài sản phải ở trạng thái có thể được chuyển nhượng cho người mua trong điều kiện hiện tại và chỉ phụ thuộc vào các điều khoản mua bán thông thường (customary sales terms). Nếu tài sản cần được sửa chữa, cải tạo, dọn dẹp, hay tháo dỡ trước khi có thể bán, nó chưa đáp ứng điều kiện này.

Điều kiện B – Khả năng bán là “rất cao” (Highly probable): “Highly probable” trong IFRS 5 có nghĩa là có khả năng cao hơn đáng kể so với “probable” (probable = >50%; highly probable = cao hơn nhiều so với 50%). Để được coi là highly probable, việc bán phải thỏa mãn đồng thời 5 tiêu chí phụ:

1. Ban lãnh đạo cấp phù hợp đã cam kết kế hoạch bán – quyết định phải đến từ cấp quản lý có thẩm quyền theo cơ cấu quản trị.
2. Chương trình tích cực tìm kiếm người mua đã được khởi động – không phải chỉ là ý định mà phải có hành động cụ thể (thuê môi giới, đăng rao bán, tiếp xúc người mua tiềm năng).
3. Tài sản đang được chào bán với giá hợp lý so với giá trị hợp lý hiện tại – định giá không được quá xa so với giá thị trường.
4. Dự kiến hoàn thành việc bán trong vòng 1 năm kể từ ngày phân loại – đây là tiêu chí thường gây tranh cãi nhất.
5. Không có khả năng có thay đổi đáng kể hoặc rút lại kế hoạch bán – kế hoạch bán phải nghiêm túc và ổn định.

Ngoại lệ cho quy định 1 năm: IFRS 5 cho phép gia hạn quá 12 tháng nếu sự chậm trễ do các sự kiện hoặc hoàn cảnh nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp và có bằng chứng đủ mạnh rằng doanh nghiệp vẫn cam kết với kế hoạch bán. Ví dụ: người mua phát hiện ô nhiễm môi trường trong quá trình thẩm tra; yêu cầu phê duyệt của cơ quan quản lý mất thêm thời gian; thị trường bất động sản đóng băng đột ngột.

Hoạt động bị chấm dứt (Discontinued operations) được hiểu như thế nào?

Hoạt động bị chấm dứt (Discontinued operation) là một bộ phận của doanh nghiệp đã bị thanh lý hoặc được phân loại là Held for Sale và bộ phận đó đại diện cho một mảng kinh doanh hoặc khu vực địa lý chính và riêng biệt.

Tiêu chí xác định Discontinued operation – 3 tình huống thuộc phạm vi:

• (a) Là một mảng kinh doanh chính hoặc khu vực địa lý chính và riêng biệt đã bị thanh lý hoặc được phân loại là Held for Sale.
• (b) Là một phần của kế hoạch phối hợp duy nhất để thanh lý một mảng kinh doanh chính hoặc khu vực địa lý chính và riêng biệt.
• (c) Là một công ty con được mua lại dành riêng cho mục đích bán lại.

Disposal group (Nhóm tài sản thanh lý): Là nhóm tài sản được dự kiến thanh lý cùng nhau trong một giao dịch duy nhất, kèm theo các khoản nợ phải trả trực tiếp liên quan. Toàn bộ Disposal Group được đo lường theo cơ sở tổng hợp – lấy giá trị thấp hơn giữa Carrying Amount tổng hợp và FVLCTS tổng hợp.

Yêu cầu trình bày trên Báo cáo P&L: Kết quả của Discontinued Operations phải được trình bày như một dòng duy nhất (Single amount) – tách biệt hoàn toàn với kết quả của hoạt động tiếp diễn (Continuing Operations). Yêu cầu trình bày này áp dụng cho cả các kỳ so sánh – khi một bộ phận được phân loại là Discontinued Operation trong năm hiện tại, báo cáo tài chính năm trước phải được tái phân loại để trình bày nhất quán.

Cấu trúc P&L theo IFRS 5:

Doanh thu thuần (Continuing Operations) ………. X

Chi phí (Continuing Operations) ………………… (X)

Lợi nhuận từ hoạt động tiếp diễn ………………. X

————————————————————————————

Lợi nhuận/(lỗ) từ hoạt động bị chấm dứt …… X

(ghi nhận sau thuế, một dòng duy nhất)

————————————————————————————

Lợi nhuận sau thuế tổng hợp …………………… X

Để hình dung rõ nét cách IFRS 5 “bóc tách” Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (P&L), hãy xét ví dụ thực chiến dưới đây:

Case Study Thực Chiến: Thoái vốn mảng Bán lẻ tại Tập đoàn B

Tập đoàn B đang vận hành hai mảng chính: Mảng Sản xuất Nông nghiệp và Mảng Chuỗi Cửa hàng Bán lẻ. Ngày 01/10/2026, Ban Giám đốc thông qua kế hoạch và ký hợp đồng nguyên tắc thoái vốn toàn bộ Mảng Bán lẻ (đại diện cho một mảng kinh doanh riêng biệt). Mảng Bán lẻ đáp ứng đầy đủ điều kiện là Discontinued Operation.

Báo cáo P&L năm 2026 của Tập đoàn B được trình bày bóc tách như sau:

Góc nhìn Kế toán – Quản trị:

• Tránh bóp méo bức tranh tài chính: Nếu gộp chung theo VAS, Doanh thu tập đoàn sẽ ghi nhận 1.500 tỷ nhưng biên lợi nhuận bị kéo xuống thấp do Mảng Bán lẻ thua lỗ. Khi tách bạch theo IFRS 5, nhà đầu tư thấy rõ Mảng Nông nghiệp cốt lõi đang hoạt động rất tốt (Lợi nhuận 200 tỷ), còn khoản lỗ 35 tỷ chỉ là ngắt kết nối tạm thời từ hoạt động thoái vốn.
• Quy tắc tái phân loại kỳ so sánh (Restatement): Khi lập BCTC năm 2026, toàn bộ cột số liệu năm trước (2025) cũng bắt buộc phải điều trình tái phân loại mảng Bán lẻ sang dòng “Lợi nhuận/lỗ từ hoạt động bị chấm dứt” để đảm bảo tính so sánh nhất quán giữa các kỳ.

Nguyên tắc đo lường tài sản theo IFRS 5 được quy định thế nào?

Quy định về giá trị thấp hơn (Lower of CA & FVLCTS) và ngừng khấu hao

Ngay khi tài sản được phân loại là Held for Sale, 2 thay đổi kế toán lập tức và bắt buộc phải thực hiện:

Thứ nhất – Ngừng khấu hao và phân bổ hoàn toàn: Tài sản dài hạn không được trích thêm khấu hao, phân bổ tài sản vô hình, hay điều chỉnh giá trị nào khác theo phương pháp của IAS 16, IAS 38 kể từ ngày phân loại. Đây là nguyên tắc tuyệt đối – không có trường hợp ngoại lệ.

Thứ hai – Đo lường theo giá trị thấp hơn (Lower of) giữa:

• Giá trị ghi sổ (Carrying Amount): tại ngày phân loại sang IFRS 5 theo IAS 16, IAS 38 hoặc chuẩn mực khác.
• Giá trị hợp lý trừ chi phí bán (FVLCTS): Giá trị hợp lý của tài sản trừ đi các chi phí trực tiếp phát sinh để hoàn tất việc bán (hoa hồng môi giới, phí pháp lý, phí tháo dỡ nếu là nghĩa vụ của người bán).

Giá trị HFS = Min (Carrying Amount ; Fair Value Less Costs to Sell)

Trình bày trên Bảng cân đối kế toán: tài sản Held for Sale phải được trình bày riêng biệt trong mục tài sản ngắn hạn (Current Assets) – không được gộp chung với TSCĐ và không được bù trừ với nợ phải trả liên quan.

Case Study: Hạch toán lỗ suy giảm giá trị (Impairment Loss) trong thực tiễn

Tình huống: Công ty A phân loại lại một dây chuyền sản xuất từ IAS 16 sang IFRS 5. Bảng tính Fair value less costs to sell và xác định lỗ suy giảm:

Vì FVLCTS (50 tỷ) thấp hơn Carrying Amount (60 tỷ), phải ghi nhận lỗ suy giảm 10 tỷ đồng. Bút toán hạch toán:

Sau bút toán 2, tài sản Held for Sale được trình bày trên Bảng cân đối kế toán với giá trị 50.000.000.000 đồng trong mục tài sản ngắn hạn. Lưu ý: IFRS 5 cho phép hoàn nhập lỗ suy giảm khi FVLCTS tăng trở lại, nhưng chỉ trong giới hạn tổng lỗ suy giảm lũy kế đã ghi nhận theo IFRS 5.

Trải nghiệm học thử miễn phí khóa học IFRS Online TẠI ĐÂY

Điểm khác biệt giữa IFRS 5 và chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) là gì?

Điểm khác biệt nhất: VAS hiện không có chuẩn mực tương đương IFRS 5. Mọi xử lý kế toán liên quan đến tài sản chờ thanh lý tại Việt Nam hiện đang được thực hiện theo sự diễn giải của kế toán viên dựa trên các thông tư và chuẩn mực hiện hành – không có một framework rõ ràng và nhất quán. 

Tác động thực tế khi chuyển đổi báo cáo từ VAS sang IFRS: (1) Xuất hiện dòng khoản mục mới trên Bảng cân đối kế toán trong mục tài sản ngắn hạn; (2) P&L năm chuyển đổi bị ảnh hưởng bởi khoản lỗ suy giảm giá trị (nếu FVLCTS thấp hơn giá trị ghi sổ) thay vì chi phí khấu hao trải đều; (3) Cấu trúc P&L thay đổi căn bản nếu có Discontinued Operations – kết quả của bộ phận bị thanh lý phải được tách riêng, làm cho chỉ số lợi nhuận từ hoạt động tiếp diễn rõ ràng hơn.

Nhận xét về chuẩn mực IFRS 5, ông Nguyễn Ngọc Hải, ACCA cho biết:

“Điểm khó nhất của IFRS 5 không nằm ở việc ghi nhớ công thức ‘Lower of Carrying Amount và Fair Value Less Costs to Sell’, mà nằm ở năng lực xét đoán thời điểm doanh nghiệp thực sự đáp ứng điều kiện ‘Held for Sale’. Chính yếu tố xét đoán này khiến IFRS 5 trở thành một trong những chuẩn mực thể hiện rõ sự khác biệt giữa tư duy kế toán theo VAS và IFRS.”

Có thể thấy, sự khác biệt giữa VAS và IFRS 5 không chỉ nằm ở cách ghi nhận tài sản mà còn ở tư duy trình bày báo cáo tài chính. Với các doanh nghiệp đang chuẩn bị chuyển đổi từ VAS sang IFRS, việc hiểu và thực hành các điều chỉnh này là bước quan trọng để đảm bảo báo cáo tài chính đáp ứng yêu cầu của chuẩn mực quốc tế.

Làm thế nào để ứng dụng IFRS 5 vào lập BCTC chuyển đổi thực tiễn?

IFRS 5 đòi hỏi một năng lực khó mà nhiều kế toán viên Việt Nam thiếu: khả năng xét đoán chuyên môn liên tục – liệu tài sản này hôm nay đã “highly probable” chưa? Liệu điều kiện thay đổi thì phải reclassify ngược lại không? Các quy trình này cần được tích hợp vào chu trình lập báo cáo định kỳ, không phải chỉ làm một lần khi chuyển đổi.

SAPP Academy xây dựng lộ trình IFRS toàn diện 7 tháng với phương pháp học liệu UDL (Universal Design for Learning):

Giai đoạn 1 – CertIFR (Chạm mốc 30% – Nền tảng tư duy): Xây dựng khung tư duy IFRS từ nguyên lý, trong đó IFRS 5 được đặt trong bối cảnh tổng thể cùng IAS 16, IAS 36 và IFRS 3. Học liệu song ngữ Anh-Việt xóa bỏ rào cản ngôn ngữ – giải quyết thách thức lớn nhất khi tiếp cận thuật ngữ “held for sale”, “disposal group” và “discontinued operations”.

Giai đoạn 2 – chuyển đổi VAS sang IFRS (Nâng tầm 50% – Thực hành chuyển đổi): Học viên thực hành xây dựng quy trình reclassification từ TSCĐ sang tài khoản IFRS 5, lập bảng đo lường FVLCTS, ghi nhận lỗ suy giảm giá trị và chuẩn bị thuyết minh báo cáo tài chính về Discontinued Operations theo tiêu chuẩn kiểm toán Big4.

Giai đoạn 3 – DipIFR (Cán đích 100% – Chuyên sâu quốc tế): Chương trình DipIFR của ACCA kiểm tra IFRS 5 qua các tình huống phức tạp: xử lý khi tài sản được reclassify ngược lại từ Held for Sale về TSCĐ; Disposal Group có cả tài sản đo lường theo mô hình giá trị hợp lý (IAS 40); và kết hợp IFRS 5 với IFRS 3 khi bán công ty con. SAPP Academy tự hào là đơn vị đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam có học viên thi đỗ chứng chỉ DipIFR.

TẠI SAO NÊN LỰA CHỌN LỘ TRÌNH HỌC IFRS TẠI SAPP ACADEMY?

• Đối tác đào tạo chuẩn Bạch Kim (Platinum Partner) của ACCA: SAPP Academy khẳng định chất lượng đào tạo hàng đầu với tỷ lệ thi đỗ chứng chỉ quốc tế vượt trội: 100% đỗ CertIFR và 80% đỗ DipIFR trong kì thi tháng 6/2025;
• Lộ trình học tập cá nhân hoá: Chương trình học được xây dựng phù hợp với nền tảng kiến thức của mỗi cá nhân, với Đội ngũ Hỗ trợ chuyên môn luôn theo sát tiến độ học;
• Học tập với đội ngũ giảng viên chuyên gia: 100% đội ngũ giảng viên là ACCA Member, có nhiều năm kinh nghiệm đào tạo các chứng chỉ quốc tế như ACCA, CertIFR, DipIFR;
• Hệ thống Hỗ trợ chuyên môn 1:1: Lộ trình học cá nhân hóa với Đội ngũ Hỗ trợ chuyên môn đồng hành giải đáp thắc mắc bài tập/nghiệp vụ trong vòng 4 giờ;
• Đa dạng hình thức học tập: Khóa học IFRS tại SAPP hiện có ba hình thức học tập (Online/Offline/Hybrid) phù hợp với người đi làm bận rộn, không có nhiều thời gian;
• Học tập trên nền tảng LMS Pro hiện đại: Dù với hình thức nào, người học cũng được tham gia các hoạt động khảo thí trên nền tảng học tập LMS của SAPP với 20+ tính năng tiện lợi như Notes (Ghi chú), Discussion (Thảo luận), Calculator (Máy tính),…;
• Chương trình học được xây dựng dựa trên các khung thiết kế giáo dục hàng đầu: Chương trình học sử dụng các khung thiết kế giáo dục hàng đầu như UDL, ADDIE, Backward Design,… giúp học viên hiểu sâu, nhớ lâu kiến thức và duy trì động lực học tập; cập nhật liên tục theo đề cương của ACCA;
• Giảm thiểu tối đa rào cản tiếng Anh: SAPP Academy thiết kế chương trình đào tạo linh hoạt với các phiên bản Tiếng Việt và Song ngữ Anh – Việt. Hệ thống học liệu, slide bài giảng và bộ tài liệu bổ trợ (Từ điển IFRS, Bản dịch bộ chuẩn mực IFRS,…) được sơ đồ hóa chuyên nghiệp, giúp học viên dễ dàng tiếp thu kiến thức chuẩn quốc tế và tự tin khi làm bài thi.

Những câu hỏi thường gặp về IFRS 5

Tài sản được phân loại Held for Sale có bắt buộc phải ngừng khấu hao ngay không, hay có thể tiếp tục đến cuối năm?

Ngừng khấu hao là ngay lập tức và tuyệt đối – kể từ ngày phân loại sang Held for Sale, không có khấu hao nào được ghi nhận nữa, kể cả phần khấu hao tính từ đầu tháng đến ngày phân loại. Lý do: khi tài sản được phân loại là Held for Sale, giá trị của nó sẽ được thu hồi thông qua giao dịch bán, không phải thông qua tiếp tục sử dụng. Việc tiếp tục khấu hao sẽ giảm giá trị ghi sổ và làm méo mó phép đo lường theo Lower of CA/FVLCTS.

Nếu không thể bán trong vòng 1 năm, tài sản có phải tái phân loại về TSCĐ không?

Không tự động, nhưng cần đánh giá lại. Nếu sự chậm trễ do các hoàn cảnh và sự kiện nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp và doanh nghiệp vẫn cam kết với kế hoạch bán – tài sản có thể tiếp tục được phân loại là Held for Sale. Nếu ngược lại doanh nghiệp thay đổi kế hoạch hoặc quyết định không bán nữa, tài sản phải được tái phân loại về TSCĐ và đo lường lại như thể chưa từng được phân loại là Held for Sale, bao gồm điều chỉnh khấu hao bị bỏ qua trong thời gian phân loại IFRS 5.

“Chi phí bán” (Costs to sell) trong công thức FVLCTS bao gồm những gì?

Chi phí bán là các chi phí tăng thêm trực tiếp do việc bán tài sản: hoa hồng môi giới, phí pháp lý liên quan đến giao dịch, phí tháo dỡ và vận chuyển (nếu là nghĩa vụ của người bán theo hợp đồng), phí kiểm tra và thẩm định mà người bán chịu. Không được tính vào: chi phí tài chính (lãi vay), chi phí thuế thu nhập và chi phí hành chính không trực tiếp liên quan đến giao dịch bán.

Nếu việc bán dự kiến xảy ra sau 1 năm, IFRS 5 yêu cầu chiết khấu chi phí bán về giá trị hiện tại và phần thay đổi trong giá trị hiện tại theo thời gian được ghi nhận là chi phí tài chính.

Phân biệt tài sản Held for Sale đơn lẻ và Discontinued Operations – khi nào thì một mảng kinh doanh trở thành “Discontinued”?

Không phải mọi tài sản Held for Sale đều tạo ra Discontinued Operations. Một tài sản đơn lẻ (ví dụ: một máy móc thiết bị, một tòa nhà) được phân loại là Held for Sale nhưng không cấu thành Discontinued Operations vì nó không đại diện cho “một mảng kinh doanh chính và riêng biệt”.

Discontinued Operations chỉ phát sinh khi bộ phận bị thanh lý: (a) đại diện cho một ngành kinh doanh hoặc khu vực địa lý riêng biệt và có quy mô đáng kể; (b) là một phần của kế hoạch phối hợp để thoái lui khỏi ngành/khu vực đó; hoặc (c) là một công ty con được mua để bán lại. Ví dụ: nếu công ty dệt may bán một nhà máy lẻ nhưng vẫn tiếp tục hoạt động dệt may – không có Discontinued Operations. Nhưng nếu công ty đó quyết định thoái vốn hoàn toàn khỏi mảng dệt may – đây là Discontinued Operations.

IFRS 5 là chuẩn mực nằm ở giao điểm giữa kế toán và quản trị chiến lược – nó phản ánh những quyết định thoái vốn, tái cơ cấu và chuyển dịch mô hình kinh doanh của doanh nghiệp trên báo cáo tài chính theo cách minh bạch và có thể so sánh được. Trong bối cảnh M&A và tái cơ cấu doanh nghiệp ngày càng phổ biến tại Việt Nam, đây là năng lực kế toán không thể thiếu với bất kỳ Finance Controller hay kế toán trưởng nào đang làm việc trong môi trường báo cáo quốc tế.